Vrijheid en verantwoordelijkheid gaan hand in hand.
Dat zeg ik tegen mijn jongens van 11 en 9, wanneer zij hun vrijheid weer eens opeisen of nemen, zonder daarbij rekening te houden met hun leefomgeving.
Ze zijn in essentie grenzeloos. Dat is ook wat ze komen brengen.
Juist daarom hebben ze grote moeite met grenzen.
Grenzen worden bediscussieerd, genegeerd of met voeten getreden. Soms letterlijk. Met als gevolg een buts in de muur, een bijzettafel in stukken, kussens die door het huis vliegen, deuren die met kracht worden dichtgesmeten.
Ik heb veel meegemaakt.
En ik heb er enorm mee geworsteld.
Want ja, mijn kinderen zijn egoïstisch en beperkt aanspreekbaar op hun gedrag. Wat ik zeg, gaat vaak het ene oor in en het andere weer uit. Ze zijn niet gevoelig voor gezag of autoriteit. Binnenshuis al helemaal niet. Buitenshuis iets meer, al neemt ook dat af naarmate ze ouder worden.
En “goed voorbeeld doet volgen”?
Die illusie ben ik gaandeweg wel kwijtgeraakt.
Mijn man gelooft in harder optreden: straffen, consequenties verbinden aan fout of ongewenst gedrag. Daarmee vertegenwoordigt hij een grote groep mensen. De samenleving roept steeds luider om een hardere aanpak van asociaal en egocentrisch gedrag, om zo de norm te stellen en de orde te herstellen. Caroline van der Plas spreekt in dat kader over een gezags- en gedragscrisis.
Ik bewandel een andere weg en dat geeft natuurlijk frictie maar die neem ik voor lief. Ik kies ervoor om bewustzijn te brengen naar wat zich aandient, hoe pijnlijk of verdrietig ook, en erbij te blijven. Om verder te kijken dan wat zich aan de oppervlakte toont. Ik kreeg vroeger klappen en heb mezelf beloofd dat ik die lijn nooit zal doorgeven.
En straffen dan?
Dat doe ik zelden en met tegenzin. Voor mij is dat een brevet van onvermogen. En toch: soms kan het niet anders. Soms hebben we onszelf te beschermen en grenzen te stellen.
Grenzen zijn nodig voor mensen die (nog) onvoldoende verantwoordelijkheid kunnen dragen. Zij leveren tijdelijk vrijheid in en boeten voor gedrag dat schadelijk is voor henzelf of anderen. Zo werkt onze huidige samenleving. Maar daarmee zijn we er niet.
Want als we onze energie uitsluitend richten op veroordelen, opsluiten, uitsluiten en bestrijden van raddraaiers, opportunisten, misdadigers, dictators, e.d., dan raken we uiteindelijk zelf steeds meer vrijheid kwijt. Niet omdat zij die afnemen, maar omdat wij onze eigen verantwoordelijkheid ontlopen.
Vrijheid begint altijd bij jezelf.
Neem verantwoordelijkheid voor alles wat zich aandient, hoe gitzwart ook.
Breng het in het licht.
Laat de ander vrij.
En kijk dan wat er gebeurt.
De gewenste verandering kan niet uitblijven.
We bevinden ons niet in een gezags- en gedragscrisis.
Dat is de taal van een denkend systeem dat controle en macht wil behouden.
We bevinden ons in een transitie naar een hoger niveau van bestaan.
Een tijd waarin ongekende vrijheid mogelijk is mits we bereid zijn die vrijheid ook te dragen.
